گيسو فغفوري

 
در روزهايي که سياست بر سينما سايه افکنده است، در روزهايي که انتظار و سکوت همراه سينماگران است، در روزهايي که يک عده از يک فکر مدام ايده و نظر مي دهند، تهديد مي کنند، تشويق مي کنند و شادباش مي گويند و خواسته هايشان را فهرست مي کنند، در روزهايي که سفر سينماگران به دعوت آکادمي اسکار با ممنوع الخروج بودن دونفرشان همراه مي شود، در روزهايي که وزير با برنامه پيشنهادي تغيير بر صندلي خود تکيه مي زند و هنوز شايعه ها بيش از واقعيت ها بر فضاي سينما حکم مي رانند، در روزهايي که هنوز جولانگاه کمدي هاي يک ميلياردي است، سينماي ايران حالش خوب است اما...

معاونت سينمايي به رنگ ارغوان شد

از نظر معاون سينمايي يازدهم بعد از انقلاب اسلامي سينما مشکلات فراواني دارد و نياز به حمايت و کمک دستگاه هاي متعدد، به همين خاطر هم نيازمند يک مقام اجرايي. جواد شمقدري کارگردان فيلم هاي تبليغاتي احمدي نژاد در مراسم تکيه زدن به قول ايرنا «بر صندلي رياست سينماي ايران» تاکيد کرد؛ «سينماي ايران با مشکلات بسياري روبه رو است که بايد به تفکيک بررسي شده و براي حل آنها چاره انديشي شود.» او بلافاصله مشکل اصلي را عنوان کرد؛ «مهم ترين معضل ما در اين بخش عدم نزديکي سينماي ايران با مخاطبان داخلي است و عدم استقبال مخاطبان از آثار سينمايي يکي از بزرگ ترين معضلات آن است. يکي از نيازهاي امروز سينما مشارکت نهادهاي گوناگون براي حل معضلات اين هنر است.» بلافاصله نيز راه حل را ارائه داد؛ «تشکيل شوراي عالي سينما به رياست احمدي نژاد. اين طرح ارائه شده و قرار است با هماهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و نهاد رياست جمهوري از اين پس، در کنار شوراهاي عالي اقتصاد و ساير شوراها، شوراي عالي سينما نيز هر شش ماه يک بار با حضور اهالي سينما برپا شود.» دليل هم آورد؛ «بالاترين مقام اجرايي کشور رئيس جمهور است. امروز براي حل مشکلات سينما نياز به مدد و ياري يک مقام اجرايي داريم.» و بلافاصله نتيجه گرفت که رئيس اين شورا بايد احمدي نژاد باشد و وعده داد؛ «رياست وي بر اين شورا مي تواند از چالش هاي سينما بکاهد.» اين اولين سخنان او بود. اگر خوشبين باشيم، اميدوار مي شويم که قرار است خيلي زود مسائل سينماي ايران حل شود. اما وزير ارشاد نيز درباره سينما سخن گفته و يک مشکل اساسي دولت قبلي را شناسايي کرده است؛ «يکي از معضلاتي که در اين بخش ديده مي شد، عدم تعامل مناسب اهالي سينما با مديران فرهنگي کشور بود. اين موضوع سبب ايجاد فاصله بين مديران و سينماگران شد تا جايي که اهالي اين هنر بارها از مديران سينمايي گله کردند.» او قول «تعامل و هم انديشي» را داده و تاکيد کرده است؛ «نمي توان با صدور دستورالعمل کاري از پيش برد.» نظر او درباره نيازهاي امروز سينماي ايران کمي با نظر معاونت سينمايي اش فرق دارد؛ «آنچه امروز سينماي ايران به آن نياز دارد، ايجاد رقابت سازنده، بيان نقد منصفانه و استفاده از ديدگاه اهالي سينما در راستاي تعالي اين هنر در کشور است.» خب حالا بايد اميدوار باشيم معاون و وزير يک کم بيشتر با هم هماهنگ شوند. تقصيري هم ندارند. هر دو در گفته هاي قبلي شان عنوان کردند همديگر را از نزديک نمي شناختند. وزير به ايلنا گفته است؛ «جواد شمقدري را مي شناختم و با عملکرد هنري و مديريتي ايشان آشنايي دارم هر چند به صورت رودررو و از نزديک با هم ديدارهاي زيادي نداشته ايم.» انتخاب جواد شمقدري يا به قول ايرنا «رئيس سينماي ايران» با هدف «انسجام جامعه هنري صورت گرفته است.» شمقدري روزهاي پرکاري را در معاونت پشت سر مي گذارد و به قول خودش؛ «در مدت يک هفته يي که از حضورم در معاونت سينمايي مي گذرد با بيش از 300 سينماگر در جلسات عمومي و خصوصي ديدار داشتم تا با همه اهالي اين هنر در ارتباط باشم.» با اين حساب معلوم مي شود آمار دادن در اين بخش سينما به شيوه بقيه بخش هاي دولت دهم آغاز شده است.

به رنگ ارغوان

اين روزها مردي که مدام از عوض کردن ريل سينما سخن مي گفت، اين امکان را به دست آورده است. گفته شده اين روزها مشاور احمدي نژاد- از چهار سال پيش تا امروز- فقط همين منصب را در اختيار دارد. او در همين چند روز نشان داد براي انجام خواسته هايش همين سمت که بسياري آن را سفارشي از سوي مقامات بالا مي دانند، کافي به نظر مي رسد. به همين خاطر نيز به قول خبرگزاري فارس هنوز امضاي حکمش خشک نشده بود، دستور لغو توقيف فيلم «به رنگ ارغوان» را صادر کرد. اين پايان شش سال توقيفي بود که از سوي وزارت ارشاد به فيلم تحميل شده بود. اين مساله حل شده است و فرصتي پيش آمده تا فيلم را بتوان در جشنواره بيست و هشتم فجر ديد. به قول ساداتيان تهيه کننده فيلم که به همراه گروه توليد فيلم و بازيگران در اين سال ها مسائل سختي را پشت سر گذاشته است، بايد منتظر اکران آن شد. اما او که در روز اول اين رفع توقيف سخن نگفته بود، بعد از آن با مهر حرف زد و حتي از امکان اکران فيلم در عيد فطر سال ديگر يا بلافاصله بعد از جشنواره سخن گفت. او همچنين به عدم مميزي فيلم اشاره کرد؛ «تاکنون در اين ارتباط صحبتي با ما نشده و کسي درخواستي از ما نداشته است. به همين دليل فيلم تا امروز تفاوتي با نسخه ابتدايي نکرده است.» انگار خيلي ها بايد از اين فرصت چندروزه برقراري ارتباط مسوولان با سينماگران استفاده کنند مثلاً فيلم «تسويه حساب» تهمينه ميلاني که به عقيده سازندگانش مشکلش قابل حل است. البته اگر جواد شمقدري مي خواهد فهرست دقيق تري داشته باشد، مجله فيلم و مجله صنعت سينما در روز ملي سينما ويژه نامه فيلم هاي به نمايش درنيامده منتشر کرده اند. 200 تاي آن در اين 30 سال ساخته شده است.

شايعه، شايعه

در اين 10 ،12 روز گذشته انواع شايعه ها درباره مسندها، صندلي ها، مقام ها و رياست هاي سينمايي منتشر شد. خيلي از آنها قريب به واقعيت است. اما اينکه چرا تاييد رسمي نمي شود، خود جاي سوال دارد. هرچند شمقدري گفته است؛ «هم اکنون در حال بررسي گزينه هاي مديريت بخش هايي همچون بنياد فارابي و شوراي ارزشيابي و نظارت بر آثار سينمايي هستيم و بعد از بازگشت دکتر حسيني وزير فرهنگ و ارشاد از فرانسه مديران سينمايي معرفي مي شوند.» طبق شايعه يي در جلسه يي درباره تصدي بخش هاي سينمايي همچون شوراي نظارت و ارزشيابي آثار سينمايي، بنياد فارابي و... با افرادي همچون مهدي مسعودشاهي (مشاور معاونت سينمايي وزارت ارشاد در دولت نهم)، محمد درمنش (کارگردان)، سعيد فروتن (مشاور معاونت سينمايي و سرپرست دفتر توسعه و فناوري)، و سيدعليرضا سجادپور (کارگردان) گفت وگو هايي انجام شد و حضور آنها در بخش هاي مختلف سينمايي قطعي است. در اين ميان مدام نام هاي«مسعود ده نمکي» به عنوان «مدير عامل بنياد فارابي» و «عليرضا سجادپور» به عنوان دبير جشنواره بيست و هشتم مطرح مي شود. هر چقدر «ده نمکي» تکذيب مي کند، سجادپور در مقام مسوول سخن مي گويد و البته او پيش از انتخاب وزير ارشاد در مقام معاونت سينمايي سخن مي گفت. او با پيشنهاد مستقل شدن دبيرخانه جشنواره فيلم فجر به ايسنا گفته است؛ «برگزاري جشنواره فيلم فجر به دليل اهميت کليدي و تعيين کننده اش در سياستگذاري هاي سينمايي کشور و توجه جدي که از سراسر کشور به سمت خودش جلب مي کند، بهتر است با تشکيل يک دبيرخانه دائمي و يک مسوول مشخص اداره شود که اين مسوول در يک فرآيند چندساله شکوه و اعتبار داخلي جشنواره را بيشتر کند و بعد بين المللي آن را به شکلي که در شأن ايران امروز است، برساند.» ده نمکي هم گفته است براي دريافت پست پير است و «تاکنون در خصوص حضور در بنياد سينمايي فارابي هيچ مذاکره يي با من نشده است گرچه پيشنهادات ديگري وجود داشته است اما در مورد همه آنها، من روي اين نکته اصرار داشتم که فيلمسازي و توليد آثار فرهنگي برايم مهم تر از مديريت در هر سازمان و مکاني است.»

دو نفر جا ماندند

پارسال اسفندماه يادتان هست؟ اعضاي هيات رئيسه اسکار «سيدگانيس» و هشت نفر ديگر به دعوت خانه سينما به ايران آمدند. مورد استقبال هم صنفان خود قرار گرفتند. به شيراز و اصفهان رفتند. فيلم «درباره الي...» را صبح زود ديدند و پسنديدند. درباره فيلم ساختن در سينماي امريکا سخن گفتند و درباره فيلم ساختن در ايران شنيدند. نسبت به حضورشان اعتراض شد از روحاني گرفته تا جواد شمقدري که آن روزها مشاور احمدي نژاد بود. قرار شد دستگير شوند و برايشان وثيقه ميلياردي تعيين شود و عذرخواهي کنند. حالا و در اين روزها يک برنامه آشنايي در خود آکادمي اسکار ترتيب داده شده است با عنوان «شخصي و کاملاً نزديک». 10 فيلمساز ايراني قرار بود به امريکا بروند، فيلم هايشان به نمايش درآيد و درباره اش سخن گفته شود. قرار بود همه چيز بدون حاشيه برگزار شود. اما خب نشد. به روايت مجتبي ميرتهماسب که از اين سفر بازماند؛ «پس از آنکه آخرين مراحل بازبيني گذرنامه هايمان را پشت سر گذاشتيم، ماموران فرودگاه با نشان دادن حکمي به من و خانم معتمدآريا اعلام کردند هيچ کدام از ما نمي توانيم از ايران خارج شويم، البته دليل ممنوع الخروج شدن ما را توضيح ندادند. من و خانم معتمدآريا اين سفر را از دست داديم. البته مي شد بعد از سفر اين ماجرا از راه قانوني دنبال شود و ما از اين مشکل باخبر شويم.» و اين افسوس برايمان ماند؛ «سفر سينماگران به امريکا ابعاد حرفه يي و مثبت براي سينماي ايران دارد و کاش بدون حاشيه انجام مي شد.» اکنون محمدمهدي عسگرپور، ابراهيم حاتمي کيا، سيدرضا ميرکريمي، رخشان بني اعتماد، امين تارخ، فرهاد توحيدي، مجتبي راعي و عليرضا رئيسيان سينماگراني هستند که به نمايندگي از سينماي ايران در برنامه «از نزديک و شخصي فيلمسازان ايراني از زبان خودشان» شرکت و سينماي ايران را به مخاطبان امريکايي معرفي مي کنند. اين يک سفر صنفي است که از همان ابتدا با بازخورد مثبت روبه رو شد. لس آنجلس تايمز مقاله يي منتشر کرد که در آن سينماي ايران را از موفق ترين سينماهاي ملي سراسر دنيا و فرهنگ فيلم آن را بسيار پيچيده دانست.

همه برويم سراغ کتاب قانون

در روزهاي متفاوتي هستيم يک جور گذر از تاريخ. يک جور مراجعه به تاريخ. اما پيشنهاد مازيار ميري و پرويز پرستويي برايمان «کتاب قانون» است. فيلم با گذر از دو سال پرفراز و نشيب به روي پرده آمد. در همان سه روز اول با وجود اينکه سينمافرهنگ در اختيارشان قرار نگرفت، 55 ميليون تومان فروخت تا سريال عدم همراهي فارابي با برخي فيلم ها ادامه پيدا کند. قرباني قبلي «خاک آشنا» بهمن فرمان آرا بود. البته قضيه کتاب قانون کاملاً فرق دارد. تهيه کننده يي همچون «محسن علي اکبر» پشت آن است که اين کار را«اقدامي سياسي عليه فيلم» مي داند و سوداي بزرگي درباره فيلم در سر دارد. او گفته است؛ «اين فيلم با توجه به مضموني که دارد هم طراز فيلم «اخراجي ها» فروش مي کند.» اين فيلم در 21 سينماي تهران به نمايش درآمده است. قرار است 50 کپي آماده شود تا حداقل در 12 شهرستان فيلم به نمايش درآيد. اما خب اين تصور که بشود اندازه اخراجي ها بفروشد، آرزوي بزرگي است. درست است که اين روزها فيلمي همچون «پسر تهروني» مي تواند بيشتر از يک ميليارد و دويست هزار تومان بفروشد. اما دليل نمي شود فيلمي باوقار همچون «کتاب قانون» از اين سطح فراتر رود. اگر کمي خوش شانسي همراه فيلم باشد، مي تواند اندازه «درباره الي...» بفروشد. از اين هفته يک فيلم مطرح ديگر نيز به اکران اضافه مي شود؛ «محاکمه در خيابان» ساخته مسعود کيميايي.

جاي خالي سينماي کودک

روز کودک که گذشت، بازيگر سفير صلح يونيسف «مهتاب کرامتي» پيام داد؛ «به کودکان مان گوش کنيم». يک پيام کلي از طرف کسي که هم اکنون فيلم «ترديد» را روي پرده دارد که بسيار هم از آن راضي است. جاي کمي توجه به سينما در پيامش خالي بود. شايد توقع زيادي است که از او بخواهيم توجه به هنر را در پيامش بياورد. همين روزها بود که دوباره داغ دل خيلي ها تازه شد که ببينيد سينماي کودک در چه وضعي است. اکنون حداقل سه فيلم آماده اکران وجود دارد که بايد ديد پس از بالا بردن آمار فيلم هاي حاضر در جشنواره کي نوبت اکران شان مي شود.

روزهاي خوش درباره الي

اين روزها اصغر فرهادي با دل خوش فيلمش را روانه اسکار، فرانسه و جشنواره هاي ديگر کرده است. اما گفته مي خواهد دوباره به تئاتر برگردد و در حال نوشتن نمايشنامه است. براي کسي که تئاتر«اجاره نشين ها» را در کارنامه اش دارد اين تنوع، ديداري با گذشته است. تا خواستيم نگران شويم که يک کارگردان و نويسنده خوب سينما را از دست داديم خبر رسيد رسول صدرعاملي به زودي سومين اپيزود از مجموعه «شهري که دوست مي دارم» را با عنوان «در انتظار معجزه» کليد مي زند. اين فيلم بر اساس طرحي از اصغر فرهادي هم اکنون مراحل پيش توليد را سپري مي کند و در نيمه دوم مهرماه کليد مي خورد. فرهاد قائميان و پريوش نظريه نقش هاي اصلي را بازي مي کنند. فروش «درباره الي...» هم در فرانسه خوب است و بيش از 65 هزار نفر در همان هفته اول به ديدن فيلم رفتند و در هفته چهارم همچنان در 19 سينماي فرانسه اکرانش ادامه دارد. همچنان هم خوشبيني به حضورش در بين پنج نامزد بخش فيلم هاي خارجي اسکار ادامه دارد اما احساس و عقل در تضاد هستند که با وجود اين همه برنده جشنواره هاي کلاس الف از ميشائيل هانکه تا تورناتوره جايي هم براي ايران باقي مي ماند؟ به هرحال اين روزها «درباره الي» در جشنواره هاي مختلف حضور دارد و پس از «لندن»،«شيکاگو» و «دوحه» در جشنواره «فيلم هاي جنوب» نروژ هم شرکت مي کند.

در انتظار فيلم هاي فرهنگي

کم کم مهلت انتظارمان براي ديدن فيلم هاي فرهنگي تمام مي شود. از 29 مهرماه فيلم هاي فرهنگي به نمايش درمي آيند. در هر گروه سينمايي سه سينما شامل «آزادي» (شهرهفتم)، «فلسطين3»، «زندگي5»، «فرهنگ 2»، «اريکه ايرانيان 4» و «پرديس ملت4» فيلم هاي فرهنگي را نمايش مي دهند. فيلم هاي حيران (شاليزه عارف پور) و صداها (فرزاد موتمن) در اريکه ايرانيان و پرديس ملت و فيلم هاي خانه روشن (وحيد موسائيان) و استشهادي براي خدا (عليرضا اميني)، به نمايش درخواهند آمد. اين حداقل را قبول مي کنيم چون به بيش از اين اميدي نداريم. اما مي پرسيم تکليف فيلم هايي همچون «شبانه روز» يا «عصر جمعه» چه مي شود؟ «ماه وش» و «تنها دو بار زندگي مي کنيم» ديگر متقاضيان اين گروه هستند. البته اگر تا آن موقع حوصله صبر کردن نداريد اين روزها در جعبه مقوايي فيلم هاي حاضر در شبکه نمايش خانگي فيلم هاي خوب زياد پيدا مي شوند. يکي از آنها «روابط» ساخته «ايرج کريمي» است که يک تله فيلم بود با بازي «محمدرضا فروتن». اما وقتي در تلويزيون آن را نشان ندادند روانه شبکه نمايش خانگي شد. يک ليست هم منتشر شده است که مجموعه يي از فيلم هاي خوب براي حضور در اين شبکه قرارداد بسته اند و بلافاصله پس از اکران مي شود آنها را در خانه ديد. اين روزها انجمن صنفي ويدئو رسانه- به رياست محمدعلي زم- براي جواد شمقدري نامه هم نوشته است.

ميزبان و مهمان

به زودي اسامي فيلم هاي شرکت کننده در جشنواره سينما حقيقت منتشر مي شود. اين جشنواره که با تحريم تعداد زيادي از سينماگران مستند روبه رو شد در تهران برگزار مي شود. از سوي ديگر مي گويند حجم زيادي از فيلم ها نتوانسته اند از سد نظارت و شرکت در جشنواره بگذرند. اين جشنواره با دبيري افتخاري «مرتضي رزاق کريمي» در تهران و 12 شهر ايران از 20 تا 25 آبان برگزار مي شود. اما حضور فيلم هاي ايران در جشنواره هاي مختلف ادامه دارد از جمله فيلم «نيلوفر» که پس از موفقيت در جشنواره توانسته امکان اکران در سينماهاي سه کشور فرانسه، لبنان و هند را به دست آورد. اما کي مي تواند در ايران اکران شود معلوم نيست. «سوپراستار» ميلاني در جشنواره فيلم ميل ولي امريکا به نمايش درمي آيد و خودش نيز به عنوان داور جوايز سينمايي آسيا پاسيفيک 2009 انتخاب شده است. با حضور فيلم هاي «سه زن»، «آن سه»، «بيدارشو آرزو» و... جشنواره فيلم «الکسبه» اواسط مهرماه در فلسطين برپا مي شود. اما اين روزها، روزهاي جشنواره پوسان و حضور هشت فيلم ايراني است. فيلم هاي «تهران من براي فروش» به کارگرداني گراناز موسوي فيلم «مردي که گيلاس هايش را خورد» اثر پيمان حقاني هر دو در بخش سينماي جهان، «اشکان، انگشتر متبرک و داستان هاي ديگر» در بخش پنجره يي به سينماي آسيا و «آندو- سي»هر دو از کارهاي «شهرام مکري»، «عيار 14» به کارگرداني پرويز شهبازي در بخش پنجره يي به سينماي آسيا، «مرد جوان و خياط حيله گر» اثر «راشين خيريه» در بخش ويترين فيلم هاي کوتاه، فيلم مستند «ويرجين» اثر «طاهره حسني» و «صبحي که ستاره چيد» به کارگرداني «کريم فائقيان»در بخش رقابتي فيلم هاي کوتاه آسيايي به روي پرده سينماهاي پوسان در کره جنوبي مي روند.